Europejski Trybunał Praw Człowieka wyrokiem Wielkiej Izby z 23 czerwca potwierdził, że usunięcie prezesa węgierskiego Trybunału Konstytucyjnego odbyło się z naruszeniem gwarancji rzetelnego procesu i wolności opinii.

"Skarga została wniesiona do Trybunału przez byłego prezesa węgierskiego Sądu Najwyższego oraz byłego sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z ramienia Węgier. Jako prezes Sądu Najwyższego skarżący był z urzędu przewodniczącym krajowej rady sądowniczej i miał obowiązek przedstawiania opinii prawnych na temat projektowanych zmian ustawowych dotyczących sądownictwa. W 2011 r. skarżący wyrażał się negatywnie o szeregu proponowanych zmian prawnych, w tym o obniżeniu obowiązkowego wieku emerytalnego dla sędziów z 70 do 62 roku życia. W tym samym czasie na Węgrzech rozpoczęto proces zmiany konstytucji, w wyniku którego dotychczasowy Sąd Najwyższy został przemianowany na organ o nazwie Kúria. Na mocy przepisów wprowadzających nową ustawę zasadniczą wraz z wejściem konstytucji w życie wygasła kadencja skarżącego jako prezesa Sądu Najwyższego, czyli trzy i pół roku przed terminem. Skarżący nie mógł ubiegać się o reelekcję, gdyż zgodnie z nowymi przepisami kandydat na prezesa Kúrii musiał mieć minimum pięcioletni staż wyrokowania w kraju (skarżący - jako były sędzia Trybunału w Strasburgu - wymogu tego nie mógł spełnić). Przed Trybunałem skarżący zarzucił, iż procedura pozbawienia go stanowiska została przeprowadzona z naruszeniem prawa do rzetelnego procesu i prawa do wolności wypowiedzi, chronionych odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 10 Konwencji o prawach człowieka.

Trybunał ponownie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego i utrzymał w mocy wyrok Izby z 27 maja 2014 r., zgodnie z którym miało miejsce naruszenie art. 6 ust. 1 i art. 10 Konwencji.

Trybunał wskazał przede wszystkim, iż procedura pozbawienia skarżącego stanowiska została przeprowadzona z wyłączeniem jakiejkolwiek kontroli sądowej i gwarancji procesowych. Wygaśnięcie jego mandatu wynikało z brzmienia przepisów przejściowych do nowej węgierskiej ustawy zasadniczej, która nie podlegała żadnej formie kontroli sądowej. Trybunał jednakże wskazał, iż z zasad niezawisłości i bezstronności sądów oraz nieusuwalności sędziów wynika domniemanie ochrony prawa sędziego do pełnienia swych funkcji przez całą kadencję, na którą został powołany. Trybunał przypomniał także swą ustaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą funkcjonariusze publiczni również korzystają z prawa dostępu do sądu i rzetelnego rozstrzygania sporów w odniesieniu do spraw związanych ze swym zatrudnieniem i zwolnieniem. Prawo to jest ograniczone w ściśle określonych warunkach, które w omawianej sprawie nie zostały spełnione. Odebranie skarżącemu jakiejkolwiek możliwości wniesienia jego sprawy do sądu oznaczało naruszenie samej istoty prawa dostępu do sądu, a tym samym naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji.

Jeżeli chodzi natomiast o zarzut naruszenia prawa do wolności wypowiedzi i art. 10 Konwencji, Wielka Izba Trybunału również podtrzymała pierwsze rozstrzygnięcie Trybunału. Trybunał ponownie dał wyraz przekonaniu, iż utrata funkcji przez skarżącego była skutkiem jego krytycznej postawy wobec węgierskiego rządu oraz zdecydowanej krytyki przeprowadzanej reformy wymiaru sprawiedliwości. Trybunał podkreślił również negatywny wpływ, jaki dymisja skarżącego musiała wywrzeć na innych sędziów i funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, zniechęcając ich od udziału w debacie publicznej na temat reform sądownictwa i działania wymiaru sprawiedliwości jako takiego. Wszystkie te okoliczności przesądziły o ponownym uznaniu przez Trybunał naruszenia art. 10 Konwencji.

Baka przeciwko Węgrom - wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 23 czerwca 2016 r., skarga nr 20261/12.

Katarzyna Warecka

Data publikacji w Lex: 28 czerwca 2016 r."

zamieściła: Dobromiła Tenerowicz-Grądzka